Lịch sử: Dạy tư duy chứ không phải thuộc lòng

Lịch sử: Dạy tư duy chứ không phải thuộc lòng

- in Giáo Dục
38
Lịch sử: Dạy tư duy chứ không phải thuộc lòng - Ảnh 1.

Học trò Trường THPT Trần Khai Nguyên, quận 5 (TP.HCM) trong 1 tiết học lịch sử – Ảnh: ANH KHÔI

Tấn sĩ giáo dục học Nguyễn Thụy Phương – giảng sư ĐH Paris (Pháp) – cho rằng bất kỳ nền giáo dục đất nước nào cũng đều coi trọng môn học lịch sử. Đây là 1 trong những môn học (cộng với triết học) phải dạy cho học trò óc phân tách, tư duy biện chứng và ý thức phản biện.

2 môn phái dạy sử

* Theo chị, có phải vì học thuộc lòng và chương trình nặng nề nhưng nhiều học trò Việt Nam ko thích môn lịch sử?

– Tôi ko kinh ngạc về việc này, vì tôi đã từng học sử và ko nhớ gì nhiều về sử sau lúc thi trả bài. Mà sự thực này ko tới nỗi quá “thảm kịch”, vì dù ko hứng thú với sử thời phổ biến thì nó cũng ko ngăn cản được việc sau này tôi đã học sử quay về, 1 cách nghiêm chỉnh và bài bản, ở bậc tấn sĩ và sau tấn sĩ. Ko chỉ có học trò Việt ko thích học sử nhưng học trò Colombia hay Pháp, Nam Phi cũng vậy.

Trên toàn cầu hiện có 2 “môn phái” dạy sử. 1 là chương trình vào lịch sử đất nước, thậm chí mang tư duy đất nước chủ nghĩa, nhằm chuyển tải các sự kiện và các trị giá đất nước, dân tộc. 2 là chương trình dành đầu tiên tới việc tiếp thu và nắm vững bí quyết, kĩ năng nhằm giúp tăng trưởng sự tự chủ, tự học ở học trò. 

Không những thế, đông đảo tất cả các nước đang nỗ lực dung hòa 2 mẫu hình này, và Việt Nam với môn lịch sử trong chương trình giáo dục phổ biến 2018 đang đi theo trong xu thế này.

Xem thêm  Lắp camera nhà bếp để đảm bảo an toàn thực phẩm

* Vừa mới đây ở Việt Nam diễn ra cuộc bàn cãi nảy lửa lúc chương trình giáo dục phổ biến mới đưa môn lịch sử thành môn học tự chọn. Chị bình chọn thế nào về vấn đề này?

– Việc xảy ra bàn cãi là dấu hiệu hăng hái, nó trình bày ý thức dân chủ. Và bàn cãi nảy lửa về việc dạy sử chẳng hề chỉ riêng Việt Nam mới có. Pháp, Morocco, Canada, Nam Phi, Colombia… đã từng diễn ra những trận bàn cãi trên truyền thông, trong giới trí thức, giới nghiên cứu… 

Ở đây, tôi muốn đưa vấn đề đi xa hơn chút và “quốc tế hóa” câu chuyện dạy sử. Môn sử ở bậc phổ biến tại tất cả các nước trên toàn cầu đều phải tuân thủ 3 mục tiêu. 1: phải tập huấn nên ý thức và phận sự của người công dân ngày mai. 2: phải chuyển tải và bảo vệ các trị giá của tập thể đất nước. 3: đủ bản lĩnh phản biện để tái lập sự thực khoa học, lọc cái đúng từ những cái nhầm/sai, đối trọng với những biến dạng lịch sử nảy sinh ra từ hồi tưởng.

Đa diện, đa chiều

* Theo chị, đâu là trị giá quan trọng nhất của môn lịch sử?

– Với bộ môn lịch sử, trị giá cao cả nhất của nó là giúp học trò hiểu đa chiều về dĩ vãng và định vị được lịch sử của tổ quốc mình trong từng thời đại tương quan với toàn cầu và quốc tế. Và 1 điểm nữa rất quan trọng: môn lịch sử là 1 trong những môn học (cộng với triết học) phải dạy cho học trò óc phân tách, tư duy biện chứng và ý thức phản biện. 

Xem thêm  Người học 'trắng tay bằng cấp' đã được Học viện Múa Việt Nam trao bằng

Tương tự, 1 cách lý tưởng, bộ môn này vừa truyền tải 1 khối lượng tri thức về dĩ vãng vừa dạy về bí quyết học và khoa học luận.

* Theo chị, để môn lịch sử có trị giá đúng nghĩa, tạo đam mê cho học trò thì cần có những biện pháp gì?

– Bất kỳ nền giáo dục đất nước nào cũng đều coi trọng môn học này, vậy thì những nhà chức trách soạn nội dung chương trình môn sử và các thầy cô giáo dạy môn sử phải cùng đi cùng với nhau. 

Đầu tiên, nội dung môn sử phải trình bày điểm nhìn đa diện, đa chiều về dĩ vãng, phải biết xét soi lại 1 vài quá trình hay đối tượng lịch sử, biết xác nhận những sai trái của tiền nhân… Các nhà soạn sách giáo khoa cũng phải cập nhật những kết quả nghiên cứu khoa học sử của những sử gia để điều chỉnh nội dung.

Thầy cô giáo phải đổi mới và thông minh bí quyết dạy học: chương trình khung và sách giáo khoa chỉ là cái “giá đỡ”, nó cần nhưng mà ko đủ để truyền tải tri thức. Phải sử dụng những phương tiện mới, tiếng nói mới, nhân công mới (như sử gia và nhân chứng). Và trên tất cả là nên hiểu và sử dụng tiếng nói của chính học trò để truyền đạt và hội thoại.

Xem thêm  Cùng con vào thời đại số: Kế hoạch số cho gia đình

* Chị là nhà giáo dục học thích nghiên cứu về lịch sử. Đấy là say mê hay chỉ nhằm dùng cho cho công tác?

– Tôi nghiên cứu về lịch sử giáo dục nên giáo dục và lịch sử gắn liền với nhau. Công đoạn tôi nghiên cứu là thuộc địa và hậu thuộc địa, nghĩa là thời dĩ vãng. Trong cuộc đời đi làm của mình, tôi luôn chọn lựa làm những việc mình thích thú và say sưa nên nhiều việc mình làm để kiếm sống cũng là những say mê của mình.

Dù là làm 4 việc đồng thời: nghiên cứu, đi dạy, tham mưu và khai vấn nhưng mà các việc này vẫn quay quanh giáo dục, nhà trường, con người (người đi học, người đi dạy và người đi làm).

TS NGUYỄN THỤY PHƯƠNG:

Ko nên dạy sử nhưng hãy truyền đạt tri thức sử

Chúng ta ko nên dạy sử nhưng hãy truyền đạt tri thức sử. Hãy để học trò cùng “thám hiểm” dĩ vãng với thầy cô giáo.

Hãy để học trò chủ động mày mò các đề tài – chủ điểm; làm thuyết trình tư nhân hay theo nhóm; đi thăm quan cơ quan sưu tầm, di tích, trung tâm lưu trữ; gặp và phỏng vấn các nhân chứng lịch sử; nói chuyện và hội thoại với các sử gia; hướng dẫn và hỗ trợ nguồn tri thức cho các em.

Nguồn: tuoitre.vn

You may also like

Sách giáo khoa đầu năm học: Đến hẹn lại… lo

Phụ huynh, học trò chọn sắm sách giáo